Artykuły

Wszystkie myśli dozwolone. W obronie (niemal) absolutnej wolności nauki

Mgr Przemysław Rybiński

Uniwersytet Gdański

Abstrakt w języku polskim:

Nie ma zgody co do tego, czy wolność nauki jest odmianą (być może podzbiorem) wolności słowa – wolnością indywidualną, przysługującą osobom w ich relacjach do innych osób i do państwa – czy też kompleksem norm do wolności słowa niepodobnym, o odmiennej genezie, a do tego przysługującym nie jednostkom, lecz społeczności akademickiej jako takiej. Bez względu na to, które z tych stanowisk uznać za trafne, niektóre wypracowane w amerykańskim orzecznictwie na temat Pierwszej Poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych koncepcje można rozsądnie importować do dyskursu o zakresie wolności nauki w tradycji kontynentalnej. Niniejszy artykuł podnosi przeto i uzasadnia – z przywołaniem stanowiska funkcjonalistycznego i prawnonaruralnego – trzy twierdzenia na temat normatywnego otoczenia nauki: po pierwsze, wolność nauki (wolność badań i wolność nauczania) mają podłoże naturalistyczne i korespondują z naturalnie manifestowanymi przez ludzi ciekawością świata i potrzebą komunikowania się; po wtóre, właściwy metodzie naukowej mechanizm korekcji merytorycznych błędów koresponduje ze zjawiskiem systemowego samonaprawiania się obserwowanym w statycznych porządkach normatywnych, takich jak etyki zawodów zaufania publicznego; po trzecie, warunkiem koniecznym poprawnego funkcjonowania otoczenia normatywnego nauki jest zgodność z zasadami neutralności przedmiotowej i rynku idei. Twierdzenia te sugerują, że wolność nauki nie może doznawać ograniczeń ani zewnętrznych (związanych z prawem, ewaluacją czy zasadami finansowania) ani wewnętrznych (związanych z pozamerytorycznymi wątkami dyskursu).

Słowa kluczowe: wolność słowa, wolność nauki, neutralność przedmiotowa, rynek idei, etyka

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 112–124.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.112

Pobierz

Liczba ściągnięć: Invalid download ID.

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

O wolności akademickiej. Komentarz do stanowiska Ronalda Dworkina

Dr Paweł Jabłoński

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim:

Celem artykułu jest analiza doktryny wolności akademickiej zaproponowanej przez Ronalda Dworkina. W ramach tego celu podejmowane są dwa zadania. Pierwsze z nich ma charakter rekonstrukcyjny i polega na odtworzeniu najważniejszych elementów interesującego mnie stanowiska, zaś drugie można określić mianem „krytycznego”, a jego istota sprowadza się do krótkiego przedyskutowania kilku z wątpliwości i zarzutów, jakie w stosunku argumentacji Dworkinowskiej można postawić. Rozważania prowadzone są w następującym porządku. W pierwszej kolejności zwracam uwagę na podkreślaną przez Dworkina zmianę społeczno-politycznego kontekstu dyskusji o wolności akademickiej, jaka w jego ocenie dokonała się pod koniec minionego wieku. Następnie krótko charakteryzuję przyjmowany przez amerykańskiego autora analityczny schemat teoretyczny, który służy mu za wzór przy opracowywaniu pojęć interpretacyjnych, w tym również interesującego nas tu pojęcia wolności akademickiej. W dalszej kolejności, podążając zgodnie z porządkiem wynikającym z wspomnianego schematu zrekonstruowane zostanie kolejno: przedinterpretacyjne ujęcie praktyki określanej mianem „wolności akademickiej”, interpretacyjne przyporządkowanie do niej uzasadnienia aksjologicznego oraz postinterpretacyjne sformułowanie postulatów optymalizacyjnych praktykę. W ostatnim etapie przejdziemy do części krytycznej, w której zostaną omówione cztery podstawowe wątpliwości jakie ujęcie zaproponowane przez Dworkina nasuwa.

Słowa kluczowe:Ronald Dworkin, wolność akademicka, wolność słowa, nauczyciel akademicki, kultura niezależności

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 96–111.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.96

Pobierz

Liczba ściągnięć: 168 487

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Academic Freedom on the Frontlines of Culture Wars: Stanley Fish and the Freedom of Expression of a University Teacher

Dr Jakub Łakomy

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim:

Dzisiejsza akademicka wolność słowa znalazła się w ogniu wielu intensywnych wojen kulturowych. Tradycyjne liberalne argumenty na rzecz wolności słowa i wypowiedzi wydają się niewystarczające. Niniejszy artykuł dowodzi, że potrzebujemy nowego teoretycznego spojrzenia, aby zrozumieć i rozwiązać te konflikty, w których często znajdują się nauczyciele akademiccy. Przyjmując analityczne i filozoficzne podejście oparte na teorii prawa, w artykule wykorzystuję neopragmatyczne, antyfundacjonalistyczne ramy Stanleya Fisha do ponownego zdefiniowania akademickiej wolności słowa. Główną tezą artykułu jest to, że wolność akademicka nie jest absolutnym prawem jednostki do wypowiadania się na dowolny temat, ale wolnością uwarunkowaną kontekstem, definiowaną przez wewnętrzne normy i cele środowiska akademickiego. W przeciwieństwie do liberalnych teorii odwołujących się do uniwersalnych zasad, takich jak „rynek idei” Milla lub szerokie prawa wynikające z „Pierwszej Poprawki”, perspektywa Fisha podkreśla, że każda wypowiedź jest ograniczona przez społeczność interpretującą. W niniejszym artykule dokonuję krytycznej oceny liberalnych uzasadnień wolności wypowiedzi akademickiej, pokazując, w jaki sposób opierają się one na abstrakcyjnych podstawach, które neopragmatyzm Fisha podważa. Rekonstruuję Fishowską koncepcję wolności akademickiej opartą na „poprawności zawodowej”, czyli idei, że naukowcy są wolni tylko w takim zakresie, w jakim ich różne formy wypowiedzi są spójne z konkretnymi celami zawodowymi i standardami badań naukowych. [tłumaczenie – Redakcja]

Słowa kluczowe: wolność akademicka, wolność wypowiedzi, neopragmatyzm, liberalizm i prawo

Język artykułu: angielski.

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 77–95.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.77

Pobierz

Liczba ściągnięć: 168 487

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Nauczyciel akademicki w momencie kryzysu rządów prawa. Dynamika i perspektywy na przykładzie nauczyciela akademickiego będącego prawnikiem

Dr hab. Sławomir Tkacz, prof. UŚ

Dr hab. Aleksandra Wentkowska, prof. UŚ

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim:

W czasie kryzysu rządów prawa należy zadać pytanie o weryfikację roli i zdań najważniejszych instytucji życia publicznego. Jedną z kwestii wymagających podjęcia stanowi problematyka zadań środowiska akademickiego w momencie, gdy dochodzi do łamania konstytucji przez sprawujących władzę, upartyjnienia systemu, czy lekceważenia praw mniejszości. Często działania naruszających rządy prawa dotyczą także nauczania akademickiego, które według nich powinno być prowadzone w sposób realizujący jedyną dopuszczalną ideologię narzuconą przez większość Pytanie, w jaki sposób powinien się zachować nauczyciel akademicki w takiej sytuacji staje się kluczowe. Według klasycznego paradygmatu, akceptacja standardów naukowości, każe przyjąć, iż własne oceny rzeczywistości, czy osobiste preferencje aksjologiczne nie mogą pretendować do ustaleń o charakterze naukowym. Nauczyciel akademicki powinien zajmować zewnętrzny punkt widzenia, skupiając się jedynie na rejestracji prawidłowości obserwowanych zachowań. W tym miejscu trzeba podjąć kwestię, czy to jest rola oczekiwana przez społeczeństwo. Odnosi się do zarówno do roli debat akademickich wewnętrznych uniwersytetu, jak również działalności popularyzatorskiej czy informacyjnej poza nim. Oczywiste jest, że podjęcie takich działań wymaga przyjęcia wewnętrznego punktu widzenia (w pewnym jego rozumieniu). Odrębną kwestią jest to, że nauczyciele akademiccy badający prawo często łączą tę rolę z praktyką prawniczą, czy nawet działalnością polityczną. Może to stanowić źródło napięć. Nieodłącznie z tym związana jest kwestia autorytetu. Kluczowym zagadnieniem jest to, czy skupienie się na klasycznie pojmowanej działalności naukowej w czasach przełomu (tzw. moment prawny), może być rozumiane jako przyzwolenie na łamanie rządów prawa? Przeoczenie tego momentu, może doprowadzić do ukształtowania się państwa totalitarnego i kwestii ewentualnej odpowiedzialności etycznej uczonych, którzy milczą w chwilach kryzysu. W konkluzjach autorzy podejmują próbę sformułowania wniosków w przedmiocie tego, czy jest możliwa izolacja uczelni w czasach kryzysowych od toczących się dyskusji i sporów, które mogą doprowadzić do demontażu rządów prawa oraz jaka jest rola nauczyciela akademickiego w tych czasach.

Słowa kluczowe: rządy prawa, nauczyciel akademicki, perspektywy zewnętrzne i wewnętrzne, debata akademicka, władza

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 58–76.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.58

Pobierz

Liczba ściągnięć: [ddownload_count id=}

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Between Protection and Restriction: Academic Freedom in the Case Law of Turkish Administrative Courts Through the Lens of Frederick Schauer

Dr. Muhammet Koçakgöl,

Social Sciences University of Ankara

Dr. Olcay Karacan

Cukurova University

Abstrakt w języku polskim:

Kwestia wolności słowa to coś więcej niż tylko możliwość wyrażania swoich poglądów. Obejmuje ona również szerszy kontekst, w jakim takie wypowiedzi się pojawiają. Niemniej jednak dyskusje prawne często skupiają się wyłącznie na granicach tego, co można, a czego nie można powiedzieć. Dyskusje te często pozostają ograniczone do binarnego schematu: ograniczenia kontra ochrona, głównie poprzez instrumenty prawne, i rzadko wykraczają poza tę wąską perspektywę. Zgodnie z poglądem Schauera, podejście prawne ma tendencję do klasyfikowania i wydawania ostatecznych osądów „z samej swojej natury”. Jednak, jak sam Schauer podkreśla, nie oznacza to, że wolność wypowiedzi i/lub wolność akademicka są cenne wyłącznie same w sobie. Ramy Schauera oferują zatem sposób na wyjście poza granice ściśle legalistycznych debat. Dostarcza on nie tylko podstaw prawnych, ale także filozoficznych do zbadania, w jaki sposób wypowiedź jest ograniczana lub chroniona. Niniejszy artykuł nie stanowi próby zgłębienia całości argumentów Schauera dotyczących wolności wypowiedzi. Skupia się natomiast na ocenie podejścia tureckiego sądownictwa administracyjnego do akademickiej wolności wypowiedzi, szczególnie przez pryzmat napięcia między ograniczeniami a ochroną. Głównym pytaniem, na które odpowiada, jest: Jakie są dynamiki ochronne i ograniczające kształtujące akademicką wolność wypowiedzi w tureckim orzecznictwie administracyjnym, zwłaszcza w kontekście Akademików dla Pokoju (Academics for Peace)? Opierając się na analizie Schauera dotyczącej instrumentalnej funkcji wypowiedzi i instytucjonalnych ograniczeń wolności akademickiej, artykuł dowodzi, że sedno problemu leży nie tylko w sądownictwie, ale także w ograniczeniach strukturalnych, takich jak uniwersytety i hierarchie akademickie, które mogą sprzyjać autocenzurze. [tłumaczenie – Redakcja]

Słowa kluczowe: wolność słowa, wolność akademicka, Frederick Schauer, tureckie sądownictwo administracyjne, Academics for Peace, autocenzura

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 46–57.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.46

Pobierz

Liczba ściągnięć: 168 487

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Wolność debaty akademickiej dla wszystkich czy dla wybranych? Postawy studentów wobec granic wolności słowa nauczycieli akademickich

Mgr Ewa Ilczuk, Mgr Andrzej Porębski

Uniwersytet Jagielloński

Abstrakt w języku polskim: W ostatnich latach częściej mówi się o zagrożeniach dla wolności debaty i wolności słowa na uczelniach wyższych, w kontekście trendu społecznego zwanego kulturą unieważniania (ang. cancel culture). Kultura unieważniania to strategia wywierania presji społecznej, która na uniwersytetach, szczególnie zachodnich, może skutkować wykluczaniem nauczycieli akademickich z różnych form działania na uczelni, jeśli ich działania lub poglądy zostały oceniane jako obraźliwe lub naganne. Ze względu na to, że studenci stanowią najliczniejszą grupę w społeczności uniwersyteckiej, celem badania było poznanie ich intuicji w zakresie karania nauczycieli akademickich za wyrażane przez nich poglądy. Przeprowadzono badanie winietowe (n = 115), w którym studentom zaprezentowano 16 przykładowych sytuacji z życia uczelni, w których przykładowi prowadzący wyrażali w jakiejś formie swoje, potencjalnie kontrowersyjne poglądy – lewicowe lub prawicowe. Badani oceniali, czy opisana osoba zrobiła coś złego i powinna ponieść karę, a jeśli tak, to jak surową. Wyniki pokazują, że zwolnienie z uczelni lub zakaz działalności akademickiej jest stosunkowo częstym postulatem: przynajmniej raz jego zastosowanie najostrzejszych konsekwencji zaproponowało 38% badanych, a 55% badanych postulowało wyciągnięcie jakichś sankcji instytucjonalnych w co najmniej dwóch sytuacjach. Badanie wykazało także, że światopogląd badanych miał kluczowy wpływ na decyzje respondentów: gdy był zgodny ze światopoglądem opisanym w historii, respondenci byli dużo bardziej akceptujący. Tymczasem ani płeć, ani wiek, ani deklarowana wartość przypisywana wolności słowa nie były istotnymi predyktorami akceptacji. Uzyskane wyniki stanowią istotny głos w dyskusji na temat współczesnych trendów w reglamentowaniu wolności słowa na uczelniach wyższych i powinny być brane pod uwagę przy projektowaniu działań nakierowanych na ochronę wolności akademickiej. Mogą służyć do lepszego zrozumienia źródeł punitywności akademickiej i zwrócenia uwagi na ryzyko związane z jej subiektywnym uwarunkowaniem.

Słowa kluczowe: debata akademicka, wolność słowa, wolność działalności akademickiej, cancel culture, kultura unieważniania, punitywność, światopogląd

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 21–45.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.4.21

Pobierz plik

Liczba ściągnięć: Invalid download ID.

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Freedom of Speech of an Academic Teacher: Some Conceptual Clarifications and a Landscape of Challenges

dr Paweł Jabłoński, prof. dr hab. Przemysław Kaczmarek, dr Mateusz Wojtanowski

Uniwersytet Wrocławski

Abstrakt w języku polskim:

Wprowadzenie do numeru tematycznego czasopisma „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” pokrótce przedstawia tematykę poszczególnych artykułów składających się na tom, ale także zawiera próbę nakreślenia obszaru badań nad wolnością słowa nauczyciela akademickiego. Zadania te zostały realizowane w następującej kolejności. Na początku przedstawiono powody, dla których podjęcie tematu zawartego w tytule jest dziś ważne i konieczne (1). Następnie autorzy przeszli do wyjaśnienia jednego z terminów zawartych w tytule niniejszego tomu, a mianowicie „nauczyciel akademicki” (2). Kolejno omówiono związek między pojęciami „wolności słowa” i „wolności akademickiej”, wskazując, zgodnie z literaturą przedmiotu, że związek ten jest znacznie mniej oczywisty, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka (3). Następnie zaproponowano podział sfer wypowiedzi akademickiej na trzy uzupełniające się obszary, podkreślając jednocześnie wstępny i roboczy charakter wprowadzonego rozróżnienia (4). W kolejnej sekcji nakreślono jedną z najbardziej fundamentalnych sporów w dziedzinie wolności akademickiej, którą można opisać jako opozycję między aktywizmem a pasywizmem (6). Ostatnia część zawiera przegląd treści artykułów zawartych w prezentowanym numerze tematycznym (7). [tłumaczenie – Redakcja]

Słowa kluczowe:wolność słowa, nauczyciel akademicki, wolność akademicka

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 4(45)/2025, s. 5–20.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.95

Pobierz plik

Liczba ściągnięć: Invalid download ID.

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Ocena protestów w Radomiu w 1976 r. z perspektywy ekonomicznej analiza prawa

Dr Kajetan Górny

Uniwersytet Zielonogórski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest wykorzystanie Ekonomicznej Analizy Prawa do oceny protestów, które wybuchły w okresie komunizmu w 1976 r. w Radomiu. Dodatkowym celem artykułu jest przybliżenie podstawowych założeń EAP i jej głównych nurtów. W publikacji wykazano, że skorzystanie z każdego z nurtów Ekonomicznej Analizy Prawa mogłoby doprowadzić do uniknięcia wybuch protestów. Wykazano, że podwyżki cen, które spowodowały protesty w 1976 r. w Radomiu były błędnym sposobem rozwiązania istniejącego problemu – z perspektywy Ekonomicznej Analizy Prawa. W artykule zawarto też z tej przyczyny postulat wykorzystania Ekonomicznej Analizy Prawa w procesie legislacyjnym w przyszłości. Oryginalność opracowania wynika z faktu, że w literaturze polskiej nie były do chwili obecnej podejmowane badania będące próbą wyjaśnienia zdarzeń w okresie komunistycznym za pomocą Ekonomicznej Analizy Prawa.

Słowa kluczowe: Protesty w Radomiu 1976, dobra osobiste, przestępstwa, Ekonomiczna Analiza Prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 156-166.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.156

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 65

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Finding legal approaches to dealing with the past after the fall of communism from the perspective of legal theory and comparative law

Dr hab. Christoph-Eric Mecke, prof. UZ

Uniwersytet Zielonogórski

Abstrakt w języku polskim: Artykuł porusza kwestię prawnego karania przestępstw, w szczególności przestępstw przeciwko życiu i wolności, które zostały popełnione w byłych państwach socjalistycznych Europy Środkowej i Wschodniej w imieniu państwa lub przynajmniej za jego milczącą zgodą. Kwestia ta jest omawiana w artykule z perspektywy teorii prawa i prawa porównawczego.

Po wyjaśnieniu pojęcia „zbrodni komunistycznych”, które w krajach takich jak Polska jest nawet pojęciem prawnym obowiązującego prawa, w pierwszej części artykułu przeanalizowano prawnoteoretyczne i prawnofilozoficzne problemy sankcji karnych za masowe naruszenia praw człowieka popełnione pod rządami prawa epoki socjalizmu. Jako prawnoteoretyczne bieguny w tym zakresie, przedstawiono stanowisko Gustawa Radbrucha z jego dwoma słynnymi formułami oraz stanowisko pozytywizmu prawnego Hansa Kelsena. Wskazuje, że w przypadku zbrodni komunistycznych można zastosować tylko pierwszą z dwóch formuł Radbrucha, „formułę niedopuszczalności”.

Perspektywa prawnoporównawcza jest przedmiotem drugiej części artykułu. Pokazuje ona, że spektrum prawa karnego dotyczącego przeszłości komunistycznej po 1989 r. waha się od stosunkowo systematycznego ścigania przynajmniej najpoważniejszych naruszeń praw człowieka, na przykład w przypadku zabójstw na dawnej wewnętrznej granicy Niemiec, do całkowitego zaniechania ścigania przez wymiar sprawiedliwości państw Europy Wschodniej, takich jak Rosja, Białoruś, Gruzja, Bułgaria czy Chorwacja. Tam, gdzie doszło do ścigania karnego, pojawiła się kwestia nie tylko przedawnienia, ale także zasady nulla poena sine lege. Zasada ta, która opiera się na rządach prawa, jest ważna nie tylko w odniesieniu do obowiązywania prawa ustawowego w czasach komunizmu, ale także w odniesieniu do różnych praktyk interpretacyjnych sądów w byłych państwach socjalistycznych [tłumaczenie – Redakcja].

Słowa kluczowe: ocena prawna zbrodni komunistycznych, postsocjalistyczne państwa Europy Środkowo-Wschodniej, pozytywizm prawny Kelsena, dwie formuły Radbrucha, rządy prawa, nulla poena sine lege

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 138-155.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.138

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 86

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

The forgotten genocide. Extermination of the Crimean Tatars

Prof. dr hab. Jacek Sobczak

Uniwersytet VIZJA

Dr hab. Ksenia Kakareko, prof. UW

Uniwersytet Warszawski

Dr hab. Maria Gołda-Sobczak, prof. UAM

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Abstrakt w języku polskim: Zamiarem autorów było przeanalizowanie działań organów władzy ZSRR w 1944 r. na Krymie wobec zamieszkałej tam ludności tatarskiej. Sformułowali przy tym tezę, że działania te zakwalifikować można jako ludobójstwo. Punktem wyjścia dla rozważań stała się analiza koncepcji R. Lemkina, który jako pierwszy posłużył się terminem „ludobójstwo” (genocid), opisując jego techniki, środki, cele i przyczyny. Dostrzeżono także pojawienie się w późniejszym czasie innych koncepcji odnoszących się do eksterminacji ludności, zauważając, że rozważania R. Lemkina legły u podstaw Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Przeanalizowano treść tej Konwencji oraz związany z nią dorobek Międzynarodowego Trybunału Karnego. W toku badań posłużono się w pierwszym rzędzie metodą formalno-dogmatyczną, zarówno w odniesieniu do wywodów R. Lemkina, jak i dokonując wykładni Konwencji, a także referując stanowisko Międzynarodowego Trybunału Karnego. Dokonując analizy językowej sięgnięto, choć w ograniczonym zakresie do metody hermeneutycznej, a w zakresie ocen działania aparatu represji ZSRR do metody aksjologicznego badania prawa. Przeprowadzone badania pozwoliło na sformułowanie wniosku, że deportacja ludności Tatarskiej z Krymu w 1944 r. wyczerpała wszelkie znamiona ludobójstwa.

Słowa kluczowe: ludobójstwo, Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, Tatarzy, Krym, deportacja, eksterminacja

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(44)/2025, s. 119-137.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.3.119

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 90

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.