Wyniki wyszukiwania dla: Zygmunt Tobor

Józef Nowacki

Józef Nowacki (1923–2005) – polski teoretyk prawa, profesor Uniwersytetu Śląskiego i jeden z najwybitniejszych przedstawicieli analitycznej teorii prawa w Polsce. Konsekwentny pozytywista, badał pojęcie legalności, klauzule generalne i metodologiczne podstawy prawoznawstwa, broniąc ścisłości pojęciowej przed ideologizacją.

Teksty w „Archiwum”

Ideał naukowości prawoznawstwa. Józef Nowacki przeciw ideologizacji twierdzeń prawniczych

Tomasz Pietrzykowski · Numer 3(36)/2023

O metodologicznych założeniach Nowackiego i jego sprzeciwie wobec ideologizacji twierdzeń prawniczych – obronie naukowego ideału prawoznawstwa.

Legalność jako zgodność z intencją prawodawcy. Rozumienie legalności w pracach Józefa Nowackiego

Zygmunt Tobor · Numer 3(36)/2023

Rekonstrukcja dwóch rozumień legalności w dorobku Nowackiego i ich znaczenia dla dzisiejszych sporów o praworządność.

Sytuacjonistyczna i normatywna koncepcja klauzul generalnych

Sławomir Tkacz · Numer 3(36)/2023

Analiza Nowackiego rozróżnienia sytuacjonistycznej i normatywnej koncepcji klauzul generalnych oraz sporu o trafność obu ujęć.

Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego

Kamil Zeidler · Numer 3(36)/2023

Kamil Zeidler bada w pracach Nowackiego wątek relacji prawa do wartości innych niż moralne – estetycznych, poznawczych i użytkowych.

Zob. też kolekcję Zasady prawa oraz Pozytywizm prawniczy.

Zasady prawa

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone zasadom prawa – sposobom rozumienia tego pojęcia oraz roli zasad w systemie prawa i w argumentacji prawniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Spory o pojęcie zasady prawa

Współczesną debatę o zasadach prawa otworzył Ronald Dworkin, przeciwstawiając zasady regułom w polemice z pozytywizmem, a rozwinął Robert Alexy, ujmując zasady jako nakazy optymalizacyjne ważone w razie kolizji. Polska teoria prawa poszła jednak własną drogą. W klasycznym opracowaniu Sławomiry Wronkowskiej, Macieja Zielińskiego i Zygmunta Ziembińskiego (Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, 1974) zasady nie są odrębnym rodzajem norm przeciwstawionym regułom, lecz normami o szczególnej doniosłości lub wysokim stopniu ogólności; odróżnia się przy tym ujęcie dyrektywalne, w którym zasada jest normą, od ujęcia opisowego, w którym jest twierdzeniem o charakterystycznych cechach danego uregulowania. Samo pojęcie zasady prawa pozostaje więc sporne, a poszczególne dyscypliny prawoznawstwa rozumieją je odmiennie.

Wybór tekstów w „Archiwum”

William David Ross’s prima facie duties vis-à-vis Ronald Dworkin’s principles of law – Milena Korycka-Zirk, Numer 2(43)/2025 (tekst w języku angielskim)
Uwagi na temat aksjologicznego wymiaru Konstytucji RP z 1997 r. i jej wykładni w świetle prac Profesora Piotra Winczorka – Sławomir Tkacz, Zygmunt Tobor, Numer 1(30)/2022
Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego – Kamil Zeidler, Numer 3(36)/2023
Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego – Milena Korycka, Numer 1(1)/2010 (dostępny także w wersji angielskiej)
Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego? – Sławomir Tkacz, Numer 2(23)/2020

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Prawo a moralność. Sylwetki: Robert Alexy · Józef Nowacki · Zygmunt Ziembiński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone zasadom prawa i argumentacji konstytucyjnej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Wykładnia prawa

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone wykładni prawa – jej teoriom, dyrektywom i granicom oraz zastosowaniom w praktyce orzeczniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Czym jest wykładnia prawa

Wykładnia (interpretacja) prawa to ustalanie znaczenia tekstu prawnego – centralny problem zarówno praktyki prawniczej, jak i teorii prawa. Polska teoria prawa wniosła do jego analizy dwie klasyczne koncepcje: klaryfikacyjną Jerzego Wróblewskiego, według której wykładnia jest potrzebna wtedy, gdy powstaje wątpliwość co do znaczenia przepisu, oraz derywacyjną Macieja Zielińskiego, zgodnie z którą każdy tekst prawny wymaga pełnej interpretacyjnej rekonstrukcji norm postępowania (omnia sunt interpretanda). Spór obu ujęć – także o status paremii clara non sunt interpretanda – pozostaje jednym z najbardziej ożywionych wątków polskiego prawoznawstwa.

Obok teorii wykładni przedmiotem badań są dyrektywy interpretacyjne (językowe, systemowe, funkcjonalne), granice wykładni – ze szczególną rolą granicy językowej w prawie karnym – znaczenie materiałów legislacyjnych i utrwalonej praktyki, a także nowe narzędzia empiryczne. Publikowane w „Archiwum” teksty obejmują całe to spektrum: od rekonstrukcji reguł konstytutywnych w koncepcji derywacyjnej po heurystyki w rozumowaniach sędziowskich.

Wybór tekstów w „Archiwum”

Wnioskowanie heurystyczne w praktyce orzeczniczej sądów polskich i niektóre jego implikacje dla stosowania prawa – Paweł Ochmann, Numer 2(47)/2026
Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia – Karolina Gmerek, Michał Krotoszyński, Numer 1(46)/2026
Stosowanie prawa łaski przez Prezydenta RP w świetle argumentów spoza tekstu Konstytucji – Zygmunt Tobor, Sławomir Piekarczyk, Numer 1(46)/2026
Krytyczna analiza tezy o przydatności idei metafory konceptualnej w wykładni prawa – Robert Piszko, Numer 2(39)/2024
Wyznaczanie temporalnych granic decyzji interpretacyjnej przez sąd (w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych) – Tomasz Grzybowski, Marta Sarnowiec-Cisłak, Numer 2(39)/2024
Intencjonalistyczny charakter interpretacji Pisma Świętego i interpretacji prawa – Paweł T. Skoczykłoda, Numer 4(37)/2023
Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit – Agnieszka Bielska-Brodziak, Marek Suska, Numer 3(36)/2023
Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego? – Sławomir Tkacz, Numer 2(23)/2020

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Pozytywizm prawniczy. Zobacz też numer tematyczny „W kręgu wykładni prawa” – 2(23)/2020 w archiwum numerów. Sylwetki: Jerzy Wróblewski · Maciej Zieliński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone wykładni i argumentacji prawniczej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Numer 1(46)/2026 [PL/ENG]

ARTYKUŁY

Dr Sławomir Piekarczyk
Prof. dr hab. Zygmunt Tobor
Stosowanie prawa łaski przez Prezydenta RP w świetle argumentów spoza tekstu Konstytucji – materiały legislacyjne i utrwalona praktyka (studium przypadku)

Dr Karolina Gmerek
Dr Michał Krotoszyński
Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia

Dr Marta Laskowska
Czynniki podlegające ocenie i kwalifikacji w postępowaniu sądowym o rozwiązanie przysposobienia – badania akt spraw prowadzonych przez sądy rejonowe miasta Warszawy

Mgr Marcin Wilczyński
Ochrona niezawisłości sędziowskiej na tle historycznego rozwoju klauzuli good behaviour jako podstawy odwołania sędziego w prawie angielskim i amerykańskim

Mgr Bartłomiej Bodziński-Guzik
Prawo, teatr i empatia – czyli Teatr Legislacyjny?

Dr Łukasz Mirocha
Spencer and Kropotkin: Two Takes on Evolutionary Sources of Social Norms

RECENZJE

Dr Dawid Kostecki
Jak badać prawo, by nie zgubić sensu? Głos w dyskusji nad metodologią badań prawa na kanwie książki Grzegorza Wierczyńskiego Ewolucja programów badania prawa (Wolters Kluwer, Warszawa 2025, ss. 403)

Stosowanie prawa łaski przez Prezydenta RP w świetle argumentów spoza tekstu Konstytucji – materiały legislacyjne i utrwalona praktyka (studium przypadku)

dr Sławomir Piekarczyk
Uniwersytet Śląski w Katowicach

prof. dr hab. Zygmunt Tobor
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim:

Przypadek polegający na zastosowaniu przez Prezydenta RP prawa łaski wobec osób, które nie zostały prawomocnie skazane, ożywił toczące się już wcześniej dyskusje w kwestii dotyczącej tego, czy działanie takie jest zgodne z Konstytucją. Problematyczna w tym zakresie jest nie tylko dopuszczalność tzw. abolicji indywidualnej, ale również sam sposób ułaskawienia z pominięciem procedury przewidzianej przepisami Kodeksu postępowania karnego. Jako że sporność zagadnienia wynika z niedopowiedzeń w tekście Konstytucji, celem badawczym opracowania jest ukazanie użytecznych narzędzi spoza tego tekstu, które pomóc mogą w jego odczytywaniu. Dla jego realizacji poczyniona została analiza materiałów legislacyjnych z obrad Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, oraz omówiono dotychczasową utrwaloną praktykę (zwyczaj konstytucyjny) dotyczącą problematycznych zagadnień. Wnioski badawcze opracowania sprowadzają się do konstatacji, że te pozatekstowe argumenty dostarczają mocnych racji za określonymi hipotezami interpretacyjnymi. Co do pierwszego problemu jest to hipoteza, zgodnie z którą prawo łaski nie obejmuje abolicji indywidualnej. Hipotezą odnoszącą się do drugiego problemu jest brak dopuszczalności trybu pomijającego regulacje Kodeksu postępowania karnego.

Słowa kluczowe: prawo łaski, materiały legislacyjne, utrwalona praktyka, wykładnia tekstu prawnego

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(46)/2026, s. 5-21.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2026.1.5

Pobierz plik

Liczba ściągnięć: 288

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Numer 3(36)/2023 „Archiwum…” jest już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z anglojęzycznym numerem 3(36)/2023 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Numer nosi tytuł: „Między teorią prawa a ideologią” i jest poświęcony myśli prof. Józefa Nowackiego w setną rocznicę jego urodzin oraz w dwudziestą rocznicę wydania zbioru jego autorstwa pt. „Studia z teorii prawa”. W numerze znalazły się następujące teksty:

Prof. UŚ dr hab. Sławomir TKACZ: Między teorią prawa a ideologią. Wprowadzenie
Prof. dr hab. Józef NOWACKI: O normatywnych (abstrakcyjno-generalnych) i sytuacjonistycznych rozumieniach zasad współżycia społecznego
Prof. dr hab. Tomasz PIETRZYKOWSKI: Ideał naukowości prawoznawstwa. Józef Nowacki przeciw ideologizacji twierdzeń prawniczych
Prof. dr hab. Zygmunt TOBOR: Legalność jako zgodność z intencją prawodawcy. Rozumienie legalności w pracach Józefa Nowackiego
Prof. dr hab. Kamil ZEIDLER: Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego
Prof. UŚ dr hab. Agnieszka BIELSKA-BRODZIAK, dr Marek SUSKA: Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit
Prof. dr hab. Leszek LESZCZYŃSKI: Sytuacjonistyczna i normatywna koncepcja klauzul generalnych. Kontekst różnic i punktów stycznych
Prof. UŚ dr hab. Sławomir TKACZ: Sytuacjonistyczna i normatywna koncepcja klauzul generalnych. Spory o trafność dwóch ujęć klauzul generalnych w świetle poglądów Józefa Nowackiego

Z numerem można zapoznać się TUTAJ.

Numer 3(36)/2023 [PL]

Prof. UŚ dr hab. Sławomir TKACZ
Między teorią prawa a ideologią. Wprowadzenie

Prof. dr hab. Józef NOWACKI
O normatywnych (abstrakcyjno-generalnych) i sytuacjonistycznych rozumieniach zasad współżycia społecznego

Artykuły:

Prof. dr hab. Tomasz PIETRZYKOWSKI
Ideał naukowości prawoznawstwa. Józef Nowacki przeciw ideologizacji twierdzeń prawniczych

Prof. dr hab. Zygmunt TOBOR
Legalność jako zgodność z intencją prawodawcy. Rozumienie legalności w pracach Józefa Nowackiego

Prof. dr hab. Kamil ZEIDLER
Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego

Prof. UŚ dr hab. Agnieszka BIELSKA-BRODZIAK, dr Marek SUSKA
Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit

Prof. dr hab. Leszek LESZCZYŃSKI
Sytuacjonistyczna i normatywna koncepcja klauzul generalnych. Kontekst różnic i punktów stycznych

Prof. UŚ dr hab. Sławomir TKACZ
Sytuacjonistyczna i normatywna koncepcja klauzul generalnych. Spory o trafność dwóch ujęć klauzul generalnych w świetle poglądów Józefa Nowackiego

Legalność jako zgodność z intencją prawodawcy. Rozumienie legalności w pracach Józefa Nowackiego

Prof. dr hab. Zygmunt TOBOR

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Problematyka legalności stanowi jeden z najistotniejszych wątków w dorobku naukowym Profesora Józefa Nowackiego. Wyróżniał on dwa rozumienia legalności: mocniejsze, sprowadzające się do ustalenia zgodności zachowania z postanowieniami należycie ustanowionego przepisu i słabsze, gdy jedyną podstawą prawną jest nakaz kierowania się określoną oceną. W opinii autora koncepcja J. Nowackiego nie uwzględnia w należyty sposób rzeczywistych problemów z ustalaniem znaczenia tekstu prawnego, tj. problemów interpretacyjnych. Stwierdzenie, że legalność to zgodność z treścią przepisu przenosi bowiem ciężar ustaleń w tej materii na podmiot dokonujący jego interpretacji. Autor omawia dwa podejścia do wykładni prawa, tj. podejście eklektyczne, w którym zakłada się brak uniwersalnego kryterium poprawności wykładni i podejście kategoryczne, w którym zakłada się, że takie kryterium istnieje. Wskazuje, że jedynie podejście kategoryczne daje się pogodzić z ideą rządów prawa i rolą sędziów jako wiernych powierników (faithful agents) prawodawcy. Proponuje zatem, by jako kryterium poprawności wykładni przyjąć zgodność z intencją prawodawcy. W takim ujęciu znika potrzeba rozróżniania legalności w wersji mocniejszej i słabszej. Kwalifikacja zachowania jako legalnego lub nielegalnego następować będzie w oparciu o kryterium zgodności z intencją prawodawcy.

Słowa kluczowe: legalność, rządy prawa, interpretacja prawa, intencja prawodawcy

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 3(36)/2023, s. 34-43.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.3.34

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 347

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Numer 1(30)/2022 „Archiwum…”: „Konstytucja i wartości – wczoraj i dziś” już dostępny

Zapraszamy do zapoznania się z numerem 1(30)/2022 „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”: „Konstytucja i wartości – wczoraj i dziś”. Redaktorem naukowym numeru jest prof. UW dr hab. Tatiana Chauvin. W numerze znalazły się następujące artykuły:

Prof. UW dr hab. Tomasz Stawecki: Piotr Winczorek – badacz, nauczyciel i przyjaciel
Szymon A. Gasz, Marek P. Kaczmarczyk: Wprowadzenie do zagadnienia posłuszeństwa konstytucyjnego
Prof. UMK dr hab. Aleksandra Kustra-Rogatka: Ochrona praw podstawowych jako argument w sporze o legitymizację sądowej kontroli konstytucyjności prawa – zarys problematyki
Prof. dr hab. Leszek Leszczyński: Konstytucyjne klauzule generalne – między konstrukcją legislacyjną a jej implementacją
Dr Wojciech Mojski: Analiza kryzysu konstytucyjnego z perspektywy funkcji aksjologicznej konstytucji. Zarys podstawowych zagadnień teoretycznych
Dr hab. Maciej Pichlak: Polskie spory między populistycznym a prawnym konstytucjonalizmem wobec refleksyjności konstytucji
Dr Marcin Romanowicz: Instrumentalizacja prawa a kryzys konstytucyjny – refleksja na gruncie kilku aktualnych ustaleń Profesora Piotra Winczorka
Dr hab. Anna Rossmanith: Kryzys dialogu i wspólnoty politycznej – filozoficzne refleksje nad związkiem pluralizmu, różnicy i dialogu
Dr Paweł Skuczyński: Społeczne odczytanie Konstytucji RP a aksjologia konstytucyjna i konstytucyjna ontologia społeczna
Prof. UŚ dr hab. Sławomir Tkacz, prof. dr hab. Zygmunt Tobor: Uwagi na temat aksjologicznego wymiaru Konstytucji RP z 1997 r. i jej wykładni w świetle prac Profesora Piotra Winczorka

Ponadto w numerze ukazał się tekst wprowadzający Konstytucja i wartości – wczoraj i dziś. Wprowadzenie autorstwa prof. UW dr hab. Tatiany Chauvin, a także Stanowisko Prezydium Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej – Sekcji Polskiej IVR w sprawie agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.

Z numerem można zapoznać się  TUTAJ.