Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej

Journal of the Polish Section of IVR (ISSN:2082-3304)

IVRwww.ivr.org.pl
  • O NAS
  • Cel i zakres
  • Aktualności
  • Numery
    • Bieżący numer
    • Numery archiwalne
    • Kolekcje tematyczne
  • Redakcja
    • Skład Redakcji
    • Recenzentki i Recenzenci
  • Dla autorów
  • Etyka
  • Kontakt
  • English

Wyniki wyszukiwania dla: teoria prawa

Teoria klaryfikacyjna wykładni prawa jako teoria uzasadnienia. Perspektywa psycholingwistyczna a pozytywistyczna koncepcja wykładni prawa

Mgr Marcin Romanowicz

Uniwersytet Warszawski


Abstrakt w języku polskim:
W ramach paradygmatu pozytywizmu prawniczego w polskiej teorii prawa sformułowano J. Wróblewskiego klaryfikacyjną koncepcję wykładni prawa. Przyjęcie perspektywy psycholingwistycznej dla analizy tejże teorii umożliwia wzięcie pod uwagę wiedzy o ludzkiej percepcji językowej i porównanie jej z przyjmowanym przez J. Wróblewskiego ujęciem uzyskiwania rozumienia tekstu prawnego. Tak przeprowadzony eksperyment myślowy – przejścia z poziomu teorii prawa na poziom psycholingwistyki – ujawnia „ukryte” cechy J. Wróblewskiego teorii wykładni prawa. W zakresie pytania o status tej teorii, prowadzi to do wniosku, że nie jest to ani deskryptywna, ani normatywna teoria interpretacji prawa. Jest ona możliwa do zaakceptowania jedynie jako normatywna teoria uzasadnienia decyzji interpretacyjnych w procesie stosowania prawa.
(tłumaczenie abstraktu z języka angielskiego pochodzi od redakcji)

Słowa kluczowe: Jerzy Wróblewski, klaryfikacyjna koncepcja wykładni prawa, psycholingwistyka (słowa kluczowe pochodzą od redakcji)

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 1(2)/2011, s. 55-74.

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć:
720

Bibliografia:

  1. Alexy R., The Argument from Injustice. A Reply to Legal Positivism, Oxford 2002.
  2. Barankiewicz T., Inkluzywny pozytywizm prawniczy. Geneza, rozwój, główne idee, „Państwo i Prawo” 2010/1.
  3. Broekman J.M., Minimalna zawartość pozytywizmu. Pozytywizm w prawie i w teorii prawa, „Studia Prawno-Ekonomiczne”, 1987/XXXVIII.
  4. Brzeziński J., Metodologia badań psychologicznych, Warszawa 2007.
  5. Chauvin T., Stawecki T., Winczorek P., Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2009
  6. Choduń A., Czepita S., (red.), W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga Jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego, Szczecin 2010.
  7. Coleman J.L., Shapiro S. (red.), Oxford Handbook Of Jurisprudence And Philosophy Of Law, Oxford 2002.
  8. Dworkin R., Imperium prawa, Warszawa 2006.
  9. Dybowski K., Johna Austina filozofia prawa, Toruń 1991.
  10. Dyrda A., Argument „semantycznego ukąszenia” a teoria prawa Jerzego Wróblewskiego, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” 2010/1.
  11. Gizbert-Studnicki T., Dyrektywy wykładni drugiego stopnia, w: Choduń A., Czepita S., (red.), W poszukiwaniu dobra wspólnego. Księga Jubileuszowa Profesora Macieja Zielińskiego, Szczecin 2010.
  12. Grabowski A., Prawnicze pojęcie obowiązywania prawa stanowionego. Krytyka niepozytywistycznej koncepcji prawa, Kraków 2009.
  13. Hart H.L.A., Pojęcie prawa, Warszawa 1998.
  14. Himma K.E., Inclusive Legal Positivism, w: J.L. Coleman, S. Shapiro (red.), Oxford Handbook Of Jurisprudence And Philosophy Of Law, Oxford 2002.
  15. Holocher J., Kontekst odkrycia i kontekst uzasadnienia w świetle topicznej koncepcji prawa, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2009/LXXX.
  16. Kurcz I., Język i komunikacja, w: Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, Gdańsk 2004, t. II.
  17. Kurcz I., Polkowska A., Interakcyjne i autonomiczne przetwarzanie informacji językowej na przykładzie procesu rozumienia tekstu czytanego na głos, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1990
  18. Lakatos I., The methodology of scientific research programmes, Nowy Jork 1978.
  19. Lang W., Wróblewski J., Zawadzki S., Teoria państwa i prawa, Warszawa 1986.
  20. Lang W., Wróblewski J., Zawadzki S., Teoria państwa i prawa, Warszawa 1979.
  21. Lindsay P.H., Norman D.A., Procesy przetwarzania informacji u człowieka. Wprowadzenie do psychologii, Warszawa 1984.
  22. Marmor A., Between Authority and Interpretation, Oxford 2009.
  23. Mastalski R., Prawo podatkowe, Warszawa 2001.
  24. Mayenowa M.R. (red.), Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, Wrocław 1974.
  25. Mayenowa M.R., Struktura języka w: Mayenowa M.R. (red.), Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, Wrocław 1974.
  26. Morawski L, Pozytywizm „twardy”, pozytywizm „miękki” i pozytywizm martwy, „Ius et Lex” 2003/1.
  27. Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2006
  28. Neisser U., Cognitive Psychology, Nowy Jork 1967.
  29. Opałek K., Wróblewski J., Pozytywizm prawniczy, „Państwo i Prawo” 1954/1.
  30. Pietrzykowski T, „Miękki pozytywizm” i spór o regułę uznania, w: Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2000.
  31. Płeszka K., Gizbert-Studnicki T., Dwa ujęcia wykładni. Próba konfrontacji, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Nauk Politycznych”, z. 20, Kraków 1982
  32. Płeszka K., Reguły preferencji w prawniczych rozumowaniach interpretacyjnych w: Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2003
  33. Popper K., Logika odkrycia naukowego, Warszawa 2006.
  34. Raz J., Incorporation by Law, w: A. Marmor, Between Authority and Interpretation, Oxford 2009.
  35. Romanowicz M., Przełomowe pytanie: cóż to jest nauka? w: „Sylwestrowe Warsztaty Naukowe”, Warszawa 2008.
  36. Romanowicz M., Wykładnia prawa w polskiej myśli prawnej – spór kluczowych teorii i próba opisu zjawiska, „Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego” 2010/1–2
  37. Stelmach J. (red.), Studia z filozofii prawa, Kraków 2000.
  38. Strelau J., (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, Gdańsk 2004, t. II.
  39. Such J., Szcześniak M., Filozofia nauki, Poznań 1997.
  40. Taylor J.R., Gramatyka kognitywna, Kraków 2007.
  41. Woleński J., Logiczne problemy wykładni prawa, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Prawnicze”, z. 56, Kraków 1972.
  42. Woleński J., Wstęp, w: Hart H.L.A., Pojęcie prawa, Warszawa 1998.
  43. Wróblewski J., Poziomy uzasadnienia decyzji prawnej, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 1988/XL
  44. Wróblewski J., Problems Related to the One Right Answer Thesis, „Ratio Juris” 1989/3
  45. Wróblewski J., Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1990.
  46. Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959.
  47. Zieliński M., Bogucki O., Choduń A., Czepita S., Kanarek B., Municzewski A., Zintegrowanie polskich koncepcji wykładni prawa, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2009/4.
  48. Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002

W kategorii:Artykuły Tagi:Jerzy Wróblewski, klaryfikacyjna koncepcja wykładni prawa, Marcin Romanowicz, psycholingwistyka

Zasady prawa

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone zasadom prawa – sposobom rozumienia tego pojęcia oraz roli zasad w systemie prawa i w argumentacji prawniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Spory o pojęcie zasady prawa

Współczesną debatę o zasadach prawa otworzył Ronald Dworkin, przeciwstawiając zasady regułom w polemice z pozytywizmem, a rozwinął Robert Alexy, ujmując zasady jako nakazy optymalizacyjne ważone w razie kolizji. Polska teoria prawa poszła jednak własną drogą. W klasycznym opracowaniu Sławomiry Wronkowskiej, Macieja Zielińskiego i Zygmunta Ziembińskiego (Zasady prawa. Zagadnienia podstawowe, 1974) zasady nie są odrębnym rodzajem norm przeciwstawionym regułom, lecz normami o szczególnej doniosłości lub wysokim stopniu ogólności; odróżnia się przy tym ujęcie dyrektywalne, w którym zasada jest normą, od ujęcia opisowego, w którym jest twierdzeniem o charakterystycznych cechach danego uregulowania. Samo pojęcie zasady prawa pozostaje więc sporne, a poszczególne dyscypliny prawoznawstwa rozumieją je odmiennie.

Wybór tekstów w „Archiwum”

  • William David Ross’s prima facie duties vis-à-vis Ronald Dworkin’s principles of law – Milena Korycka-Zirk, Numer 2(43)/2025 (tekst w języku angielskim)
  • Uwagi na temat aksjologicznego wymiaru Konstytucji RP z 1997 r. i jej wykładni w świetle prac Profesora Piotra Winczorka – Sławomir Tkacz, Zygmunt Tobor, Numer 1(30)/2022
  • Prawo a wartości inne niż moralne. O poszukiwaniu tropów w pracach Józefa Nowackiego – Kamil Zeidler, Numer 3(36)/2023
  • Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego – Milena Korycka, Numer 1(1)/2010 (dostępny także w wersji angielskiej)
  • Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego? – Sławomir Tkacz, Numer 2(23)/2020

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa · Prawo a moralność. Sylwetki: Robert Alexy · Józef Nowacki · Zygmunt Ziembiński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone zasadom prawa i argumentacji konstytucyjnej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Wykładnia prawa

Kolekcja tematyczna „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej”. Zebraliśmy teksty poświęcone wykładni prawa – jej teoriom, dyrektywom i granicom oraz zastosowaniom w praktyce orzeczniczej. Wszystkie artykuły są dostępne bezpłatnie w otwartym dostępie.

Czym jest wykładnia prawa

Wykładnia (interpretacja) prawa to ustalanie znaczenia tekstu prawnego – centralny problem zarówno praktyki prawniczej, jak i teorii prawa. Polska teoria prawa wniosła do jego analizy dwie klasyczne koncepcje: klaryfikacyjną Jerzego Wróblewskiego, według której wykładnia jest potrzebna wtedy, gdy powstaje wątpliwość co do znaczenia przepisu, oraz derywacyjną Macieja Zielińskiego, zgodnie z którą każdy tekst prawny wymaga pełnej interpretacyjnej rekonstrukcji norm postępowania (omnia sunt interpretanda). Spór obu ujęć – także o status paremii clara non sunt interpretanda – pozostaje jednym z najbardziej ożywionych wątków polskiego prawoznawstwa.

Obok teorii wykładni przedmiotem badań są dyrektywy interpretacyjne (językowe, systemowe, funkcjonalne), granice wykładni – ze szczególną rolą granicy językowej w prawie karnym – znaczenie materiałów legislacyjnych i utrwalonej praktyki, a także nowe narzędzia empiryczne. Publikowane w „Archiwum” teksty obejmują całe to spektrum: od rekonstrukcji reguł konstytutywnych w koncepcji derywacyjnej po heurystyki w rozumowaniach sędziowskich.

Wybór tekstów w „Archiwum”

  • Wnioskowanie heurystyczne w praktyce orzeczniczej sądów polskich i niektóre jego implikacje dla stosowania prawa – Paweł Ochmann, Numer 2(47)/2026
  • Odczytywanie reguł konstytutywnych z tekstu prawnego. Przykład ułaskawienia – Karolina Gmerek, Michał Krotoszyński, Numer 1(46)/2026
  • Stosowanie prawa łaski przez Prezydenta RP w świetle argumentów spoza tekstu Konstytucji – Zygmunt Tobor, Sławomir Piekarczyk, Numer 1(46)/2026
  • Krytyczna analiza tezy o przydatności idei metafory konceptualnej w wykładni prawa – Robert Piszko, Numer 2(39)/2024
  • Wyznaczanie temporalnych granic decyzji interpretacyjnej przez sąd (w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych) – Tomasz Grzybowski, Marta Sarnowiec-Cisłak, Numer 2(39)/2024
  • Intencjonalistyczny charakter interpretacji Pisma Świętego i interpretacji prawa – Paweł T. Skoczykłoda, Numer 4(37)/2023
  • Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit – Agnieszka Bielska-Brodziak, Marek Suska, Numer 3(36)/2023
  • Zasada nullum crimen sine lege jako źródło poszukiwania językowej granicy wykładni prawa karnego? – Sławomir Tkacz, Numer 2(23)/2020

Zobacz też

Inne kolekcje tematyczne „Archiwum”: Pozytywizm prawniczy. Zobacz też numer tematyczny „W kręgu wykładni prawa” – 2(23)/2020 w archiwum numerów. Sylwetki: Jerzy Wróblewski · Maciej Zieliński.

Dla autorek i autorów

„Archiwum” publikuje artykuły z teorii i filozofii prawa – w tym poświęcone wykładni i argumentacji prawniczej – w języku polskim i angielskim, w otwartym dostępie bez opłat, z podwójnie anonimową recenzją. Czasopismo jest indeksowane m.in. w bazach Scopus, DOAJ i ERIH PLUS (100 pkt w wykazie ministerialnym). Zobacz wytyczne dla autorów.

Kolekcja redakcyjna. Ostatnia aktualizacja: lipiec 2026 r.

Klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Uczeni z Polski i ze świata, którzy współtworzyli teorię i filozofię prawa – a przy każdym z nich teksty opublikowane w „Archiwum”, które dotyczą ich myśli lub bliskich jej wątków. Wszystkie artykuły czytasz bezpłatnie w wolnym dostępie.

Światowi klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Jeremy Bentham (1748–1832)

Angielski filozof, prawnik i reformator społeczny, twórca utylitaryzmu i prekursor nowoczesnego pozytywizmu prawniczego. Wątki z tego nurtu mieszczą się w kolekcji Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jeremy’ego Benthama.

John Austin (1790–1859)

Angielski prawnik i teoretyk prawa, twórca pozytywizmu analitycznego oraz koncepcji prawa jako rozkazu suwerena popartego sankcją. O tym nurcie pisze Stanley L. Paulson w studium Sedno idei pozytywizmu prawniczego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Austina.

Gustav Radbruch (1878–1949)

Niemiecki filozof prawa i polityk, autor słynnej formuły o ustawowym bezprawiu ustępującym sprawiedliwości ponadustawowej. Antynomiom jego idei prawa poświęcone jest studium Bartosza Szylera O pojęciu antynomii idei prawa Gustawa Radbrucha.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Gustava Radbrucha.

Hans Kelsen (1881–1973)

Austriacki prawnik i filozof prawa, twórca czystej teorii prawa i normatywizmu. Wokół czystej teorii prawa i normy podstawowej „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Stanleya L. Paulsona i rekonstrukcję dyskusji Kelsena z Jerzym Wróblewskim; więcej w kolekcji Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Hansa Kelsena.

Adolf Reinach (1883–1917)

Niemiecki filozof i prawnik, przedstawiciel fenomenologii prawa, autor koncepcji apriorycznych podstaw prawa cywilnego i teorii aktów społecznych. Fenomenologiczny nurt dokumentuje tekst Krzysztofa Goździalskiego o filozofii prawa Carlosa Cossio.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Adolfa Reinacha.

Alf Ross (1899–1979)

Duński prawnik i filozof prawa, czołowy przedstawiciel realizmu skandynawskiego i prognostycznego ujęcia obowiązywania prawa. Pokrewny realizmowi nurt socjologicznej jurysprudencji przybliża tekst Aleksandra Olafa Szpojankowskiego o filozofii prawa Roscoe Pounda.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Alfa Rossa.

Lon L. Fuller (1902–1978)

Amerykański filozof prawa, przedstawiciel nurtu niepozytywistycznego, autor koncepcji wewnętrznej moralności prawa i uczestnik słynnej debaty z H.L.A. Hartem o związek prawa i moralności. Wątki z tego nurtu podejmują teksty z kolekcji Prawo a moralność.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Lona Fullera.

Herbert L.A. Hart (1907–1992)

Brytyjski filozof prawa, czołowy przedstawiciel pozytywizmu prawniczego XX wieku, autor koncepcji reguły uznania oraz związku reguł pierwotnych i wtórnych. „Archiwum” ogłosiło przekład tekstu Harta Nowe wyzwanie dla pozytywizmu prawniczego, studium Andrzeja Grabowskiego oraz analizę reguły uznania Urszuli Anny Kosielińskiej-Grabowskiej.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Herberta L.A. Harta.

John Rawls (1921–2002)

Amerykański filozof polityczny i społeczny, autor teorii sprawiedliwości jako bezstronności. Jego koncepcję analizuje na łamach „Archiwum” Wojciech Ciszewski w artykule System uzasadnienia teorii sprawiedliwości Johna Rawlsa.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Rawlsa.

Jürgen Habermas (1929–2026)

Niemiecki filozof i socjolog, przedstawiciel filozofii społecznej, twórca teorii działania komunikacyjnego i koncepcji demokracji deliberatywnej. Wątki habermasowskie podejmują Mariola Żak o racjonalności komunikacyjnej oraz Paweł Skuczyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jürgena Habermasa.

Ronald Dworkin (1931–2013)

Amerykański filozof prawa, czołowy krytyk pozytywizmu, autor koncepcji zasad prawa, integralności i prawa jako praktyki interpretacyjnej. Tekstom z tego nurtu poświęcona jest kolekcja Pozytywizm prawniczy.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Ronalda Dworkina.

Joseph Raz (1939–2022)

Brytyjski filozof prawa izraelskiego pochodzenia, przedstawiciel pozytywizmu ekskluzywnego, autor usługowej koncepcji autorytetu prawa i teorii racji praktycznych. Jego filozofię moralną analizuje Beata Polanowska-Sygulska w dwuczęściowym cyklu.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Josepha Raza.

John Finnis

Australijski filozof prawa, czołowy przedstawiciel współczesnej teorii prawa naturalnego, autor koncepcji podstawowych dóbr i praktycznej rozumności. Jego myśl analizuje Michał Sopiński w tekście o nowej teorii prawa naturalnego; zob. też kolekcję Prawo naturalne.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Johna Finnisa.

Robert Alexy

Niemiecki filozof prawa, autor teorii zasad jako nakazów optymalizacyjnych, formuły ważenia oraz niepozytywistycznego ujęcia prawa. Jego koncepcję rekonstruuje Milena Korycka w artykule Teoria zasad prawnych Roberta Alexy’ego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Roberta Alexy’ego.

Polscy klasycy współczesnej filozofii i teorii prawa

Leon Petrażycki (1867–1931)

Polski i rosyjski uczony, twórca psychologicznej teorii prawa, koncepcji prawa intuicyjnego, emocji imperatywno-atrybutywnych i polityki prawa. Jego sylwetce poświęcone jest studium Hanny Dębskiej O Leonie Petrażyckim raz jeszcze.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Leona Petrażyckiego.

Jerzy Lande (1886–1954)

Polski teoretyk i filozof prawa, uczeń i najważniejszy kontynuator Leona Petrażyckiego, autor prac z teorii i socjologii prawa. W nurcie psychologicznej i socjologicznej teorii prawa, który rozwijał, mieści się studium Hanny Dębskiej o Leonie Petrażyckim.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Landego.

Czesław Znamierowski (1888–1967)

Polski filozof i teoretyk prawa, twórca teorii norm konstrukcyjnych i aktów tetycznych, prekursor analizy czynności konwencjonalnych w prawie. Nurt ten kontynuują Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Znamierowskiego.

Czesław Martyniak (1906–1939)

Polski filozof prawa, przedstawiciel tomistycznej filozofii prawa i prawnonaturalnej krytyki normatywizmu Kelsena. Zamordowany przez okupanta niemieckiego w 1939 r.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Czesława Martyniaka.

Stanisław Ehrlich (1907–1997)

Polski teoretyk prawa i polityki, badacz pluralizmu, grup interesu i norm grupowych.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Stanisława Ehrlicha.

Grzegorz Leopold Seidler (1913–2004)

Teoria państwa i prawa oraz historia doktryn polityczno-prawnych.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Grzegorza Leopolda Seidlera.

Kazimierz Opałek (1918–1995)

Polski teoretyk i filozof prawa, prekursor analitycznej refleksji nad dyrektywami, normami i prawami podmiotowymi. Problematykę teorii norm podejmują teksty Stanleya L. Paulsona i Moniki Zalewskiej.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Kazimierza Opałka.

Zygmunt Ziembiński (1920–1996)

Polski teoretyk i filozof prawa, twórca poznańskiej szkoły teorii prawa, autor prac z logiki norm, koncepcji norm sprzężonych i analizy języka prawnego.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Zygmunta Ziembińskiego.

Józef Nowacki (1923–2005)

Polski teoretyk prawa, przedstawiciel analitycznej teorii prawa, badacz rządów prawa, klauzul generalnych i „odpowiedniego” stosowania przepisów.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Józefa Nowackiego.

Jerzy Wróblewski (1926–1990)

Polski teoretyk prawa, twórca oryginalnego paradygmatu wykładni i stosowania prawa (klaryfikacyjna teoria wykładni); wśród kontynuatorów Marek Zirk-Sadowski. Jego dyskusję z Kelsenem rekonstruuje Monika Zalewska, a z argumentem „semantycznego ukąszenia” zestawia jego teorię Adam Dyrda.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Jerzego Wróblewskiego.

Wiesław Lang (1928–2016)

Polski teoretyk prawa, badacz obowiązywania prawa oraz relacji prawa i moralności. W kręgu tych zagadnień mieszczą się teksty z kolekcji Prawo a moralność.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Wiesława Langa.

Maciej Zieliński (1940–2020)

Polski teoretyk prawa, twórca derywacyjnej koncepcji wykładni (omnia sunt interpretanda). Na łamach „Archiwum” przedstawił ją wraz z Agnieszką Choduń w artykule Uzasadnianie twierdzeń interpretacyjnych; jej zastosowania rozwijają Karolina Gmerek i Michał Krotoszyński.

Zobacz także: Teksty związane z zagadnieniami Macieja Zielińskiego.

Krytyczne podejścia do prawa międzynarodowego według China Miéville i Bhupindera S. Chimniego

Dr hab. Tomasz Srogosz, prof. UKEN

Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Abstrakt w języku polskim: Cel badań: Celem artykułu jest ocena przydatności marksistowskich podejść do prawa międzynarodowego w dyskusji na temat zastanego i rozwijającego się porządku międzynarodowoprawnego. Jest to propozycja wzbogacenia teoretycznych podstaw dyskursu o prawie międzynarodowym, który ma miejsce w murach polskich ośrodków naukowych i akademickich. Rodzą się pytania, czy marksistowskie podejścia do prawa narodów rozwiązują problem możliwości zmian uwzględniających stanowiska „zwykłego ludu”, czyli Marksowskiej klasy robotniczej, w ramach zastanego imperialnego porządku międzynarodowoprawnego? Czy może porządek ten bezwzględnie broni interesy klasy kapitalistycznej, co sprawia, że żadna ewolucyjna zmiana korzystna dla „zwykłego ludu” nie jest możliwa? Założenia badawcze/metodologia: W artykule zastosowano metodę teoretyczno-prawną, sprowadzającą się do analizy poglądów doktrynalnych dotyczących marksistowskiej teorii prawa, począwszy od Marksa i Engelsa, Paszukanisa, a skończywszy na Chimnim i  Miéville. Podstawowe tezy/ustalenia: Prezentowane marksistowskie podejścia do prawa międzynarodowego (Chimniego i  Miéville) różnią się między sobą w zakresie podstawy teoretycznej (Miéville opiera się na Paszukanisie a Chimni bezpośrednio na Marksie), co w konsekwencji prowadzi do odmiennych poglądów dotyczących istoty prawa międzynarodowego (Chimni głosi „klasowe podejście”, natomiast  Miéville buduje swoją teorię wokół „towarowej teorii prawa” Paszukanisa) oraz możliwości reformy prawa narodów. Oryginalność wyników/wartość poznawcza: Bardziej użyteczne okazuje się podejście Chimniego, który w przeciwieństwie do Miéville dostrzega możliwość zmiany imperialnego porządku międzynarodowoprawnego służącego transnarodowej klasie kapitalistów w ramach international rule of law oraz z wykorzystaniem praw człowieka. Teoria  Miéville jest zbyt sceptyczna i nihilistyczna, co nie powinno przeszkadzać w wykorzystaniu dwóch marksistowskich podejść do prawa międzynarodowego podczas kształcenia prawników.

Słowa kluczowe: marksizm, prawo międzynarodowe, imperializm, reforma, klasa społeczna

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 2(43)/2025, s. 97-119

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2025.2.97

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 225

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły Tagi:imperializm, klasa społeczna, marksizm, prawo międzynarodowe, reforma

Problem autonomii prawa w świetle hylemorficznej teorii J.B. Paszukanisa

Dr hab. Rafał Mańko

Central European University, Democracy Institute (Budapeszt, Węgry)

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest zbadanie stanowiska Jewgienija B. Paszukanisa odnośnie problemu autonomii prawa. Materiałem źródłowym do badań jest monografia J.B. Paszukanisa pt. Ogólna teoria prawa i marksizm (1924), w której zawarł on zręby swojej hylemorficznej teorii prawa, określanej też jako materialistyczna bądź realistyczna. Artykuł rozpoczyna się od rekonstrukcji podstawowych założeń hylemorficznej teorii prawa J.B. Paszukanisa, a następnie przechodzi do kluczowej w jego ujęciu problematyki genezy formy prawnej. W świetle przeprowadzonej analizy, artykuł wykazuje, że istotą prawa w ujęciu J.B. Paszukanisa jest to, iż jest ono formą kształtującą i umożliwiającą stosunki wymiany ekonomicznej, które stanowią jego właściwą materię. Na tym tle artykuł podejmuje problematykę autonomii prawa, wskazując, że należy ją w pracy rozpatrywać w dwóch wymiarach – wewnętrznej autonomii prawa, tj. autonomii prawa względem jego treści, oraz zewnętrznej autonomii prawa, tj. autonomii prawa względem państwa, polityki i ideologii. Gdy idzie o wewnętrzną autonomię prawa, w artykule wskazano, iż relacje formy prawa do jego materii mają – w ujęciu J.B. Paszukanisa – charakter dialektyczny, co skutkuje odrzuceniem przez niego Marksowskiej koncepcji prawa jako „nadbudowy” odzwierciedlającej relacje ekonomiczne w „bazie”. Gdy idzie o zewnętrzną autonomię prawa, Paszukanis zdecydowanie opowiada się po stronie twardej ontologii prawa, opartej o jego hylemorficzną substancję (złożenie materii aktów wymiany i jej formy prawnej), co czyni prawo pierwotnym wobec państwa i polityki oraz istotowo odrębnym względem ideologii. Nie wyklucza to oczywiście ideologiczności prawa, ale – znów wbrew marksistom – Paszukanis nie dopuszcza uznania prawa za zjawisko co do swej istoty ideologiczne.

Słowa kluczowe: autonomia prawa, ideologia, hylemorfizm, juryscentryzm, forma prawa, forma prawna, Paszukanis

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 4(41)/2024, s. 91-103

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.4.91

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 312

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły Tagi:Autonomia prawa, forma prawa, forma prawna, hylemorfizm, ideologia, juryscentryzm, Paszukanis

Ujęcie zasad na gruncie prawa karnego procesowego

mgr Grzegorz Lipiński

Uniwersytet Szczeciński

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie różnych sposobów definiowania zasad prawa na gruncie procesualistyki karnej i zbadanie, czy nauka polskiego procesu karnego czerpie z osiągnięć ogólnej teorii prawa, czy też podejmuje próby utworzenia własnej koncepcji w tym zakresie. W niniejszym opracowaniu, w celu odpowiedzi na postawione pytanie badawcze, dokonuje się analizy postrzegania zarówno aktualnego, jak i historycznego, zasad w procesie karnym i oceny w jakim stopniu poszczególni autorzy opierają się na tradycyjnym modelu postrzegania zasad prawa, czy też z uwagi na ich zdaniem specyfikę procesu karnego lub niekompatybilność koncepcji ogólnych stosują autorską optykę w tym zakresie. Rezultatem przedstawionej pracy jest odpowiedź w jaki sposób postrzega się zasady prawa w polskim procesie karnym, z uwzględnieniem podziału na zasady procesu karnego, zasady naczelne procesu karnego w ujęciu abstrakcyjnym i konkretnym, zasady karnoprocesowe jako zasady zdefiniowane lub niezdefiniowane, skodyfikowane lub nieskodyfikowane albo skodyfikowane i zdefiniowane, skodyfikowane i niezdefiniowane lub nieskodyfikowane, a także katalogów tychże zasad oraz ich systemów. 

Słowa kluczowe: postępowanie karne, teoria prawa, zasady prawa

Język artykułu: polski

Opublikowano: nr 3(40)/2024, s. 54-67.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2024.3.54

Ściągnij plik: Download

Liczba ściągnięć: 250

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły

Intencjonalistyczny charakter interpretacji Pisma Świętego i interpretacji prawa

Mgr Paweł T. SKOCZYKŁODA

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt w języku polskim: Artykuł ma na celu komparycję procesu wykładni prawa z interpretacją Pisma Świętego. Opracowanie koncentruje się na zagadnieniu podejścia interpretacyjnego przyjętego na gruncie interpretacji w obu wymienionych gałęziach nauki. Odpowiednie podejście interpretacyjne przesądza o znaczeniu tekstu, co presuponuje właściwą jego interpretację. W ramach opracowania została podjęta analiza doktrynalnych założeń interpretacyjnych leżąca u podstaw procesu interpretacji prawa. Następnie zostaje ukazane, jaka koncepcja wykładni świętego tekstu znajduje uznanie w hermeneutyce biblijnej. Okazuje się, że pomimo tego, iż prawo, jak i Biblia w sposób oczywisty różnią się od siebie, to jednak zarówno teoria prawa jak i hermeneutyka biblijna wypracowały i w zdecydowanej mierze oparły się na tej samej koncepcji wykładni – na intencjonalizmie, utożsamiającym znaczenie wypowiedzi z jej znaczeniem zamierzonym przez autora enuncjacji. Przeprowadzone analizy pozwoliły na sformułowanie wniosku ogólnego, że jedynie intencjonalizm pozwala odkryć pełny i właściwy sens analizowanej wypowiedzi.

Słowa kluczowe: interpretacja, wykładnia prawa, egzegeza, Pismo Święte, intencjonalizm, tekstualizm

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 98-110.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.98

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 418

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły Tagi:egzegeza, intencjonalizm, interpretacja, Pismo Święte, tekstualizm, wykładnia prawa

Ewolucyjna koncepcja prawa Friedricha A. Hayeka – założenia podstawowe i aktualność

Jakub AUGUSTYNIAK

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Celem artykułu jest zaprezentowanie koncepcji prawnofilozoficznej zaproponowanej przez F.A. Hayeka w Prawie, legislacji i wolności. Zostaje ona następnie porównana z teorią prawa G. Radbrucha, przede wszystkim pod względem zasadniczych różnic między reprezentowanymi przez obu myślicieli ideologiami (tj. liberalizm i socjalizm). Teoria austriackiego filozofa zostaje zidentyfikowana jako propozycja tzw. trzeciej drogi, próbująca wykazać brak antagonizmu pomiędzy pozytywizmem a prawnonaturalizmem. Teza ta wynika faktu, że myśl F.A. Hayeka bazuje na dychotomii dwóch źródeł prawa w postaci ustalonej praktyki społecznej następczo usankcjonowanej przez suwerena określanej nomos oraz thesis w postaci aktów prawnych uchwalanych przez kompetentne organy. Pierwsze z nich skorelowane są z szeroko rozumianym prawem prywatnym, które wyłoniło się w głównej mierze z działalności pojedynczych członków społeczeństwa. Drugie powinno stanowić wyłącznie normy umożliwiające funkcjonowanie państwa oraz zabezpieczenie nomos.

Słowa kluczowe: Nomos, thesis, filozofia, prawo, sprawiedliwość, społeczeństwo

Język artykułu: polski

Opublikowano: Numer 4(37)/2023, s. 5-14.

DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.4.5

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 441

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

W kategorii:Artykuły Tagi:filozofia, Nomos, prawo, społeczeństwo, sprawiedliwość, thesis

Teoria instytucji M. Hauriou. Instytucjonalizm prawny a nauka o państwie

Mgr Cezary Węgliński

Uniwersytet Warszawski

Abstrakt w języku polskim: Celem niniejszego artykułu jest rekonstrukcja kontekstu powstania, dokonanie charakterystyki i wskazanie głównych założeń teorii instytucji M. Hauriou jako jednego z najbardziej wyczerpujących i spójnych przykładów instytucjonalizmu prawnego. Artykuł prezentuje, przy wykorzystaniu metody krytycznej analizy tekstów źródłowych, podstawowe elementy definicji instytucji wraz z jej ontologicznymi i epistemologicznymi założeniami dotyczącymi pojęcia prawa i metodologii badań prawniczych. Druga część artykułu przedstawia krytyczny wkład teorii M. Hauriou w odniesieniu do wybranych podstawowych pojęć prawa publicznego i konstytucyjnego jako sprzeciw wobec tradycyjnych, normatywistycznych i pozytywistycznych ujęć konstytucjonalizmy. Prace Hauriou, pomimo ich istotnego znaczenia jako pośrednie źródło inspiracji dla współczesnych doktryn pluralizmu konstytucyjnego, nie są prawie w ogóle przedmiotem dyskursu europejskiej nauki prawa. Ostatnia część artykułu została zatem poświęcona wybranym uwagom dotyczącym aktualności teorii instytucji ze szczególnym uwzględnieniem wyzwań związanych z postępującą pluralizacją porządków prawnych.

Słowa kluczowe: instytucjonalizm prawny, teoria instytucji, Maurice Hauriou, pluralizm konstytucyjny, suprakonstytucyjność, teoria prawa, socjologia prawa

Język artykułu: angielski

Opublikowano: Numer 3(32)/2022, s. 88-102

DOI:https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2022.3.88

Ściągnij plik: Download
Liczba ściągnięć: 549

Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

W kategorii:Artykuły Tagi:instytucjonalizm prawny, Maurice Hauriou, pluralizm konstytucyjny, socjologia prawa, suprakonstytucyjność, teoria instytucji, teoria prawa

« Poprzednia strona
Następna strona »

Szukaj

Kategorie

  • Aktualności
  • Artykuły
  • Bez kategorii
  • In Memoriam
  • Recenzje i polemiki
  • Słowo wstępne
  • Sprawozdania
Infrastruktura czasopismaISSN 2082-3304Otwarty dostępCC BY 4.0Crossref DOIDOAJ

Copyright © 2026 Polska Sekcja Międzynarodowego Stowarzyszenia Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej IVR | Administrator strony: Karolina Gmerek

Ta strona używa plików cookies. Zakładamy, że wyrażają Państwo na to zgodę, ale mogą Państwo także wyłączyć pliki cookies w Ustawieniach. //
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. (Zob. więcej // Read more) Ustawienia // SettingsZGODA // ACCEPT

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT